West End versus Broadway: wat is het verschil?

Ligging

Beide steden hebben duidelijk afgebakende theaterbuurten: het Londense West End ligt in het westen van de stad, tussen Regent Street in het westen, Kingsway in het oosten en The Strand in het zuiden. Broadway in New York strekt zich uit tussen 41st en 54th Street en tussen 6th en 8th Avenue.

Beide steden hebben ook theaters buiten die buurten, maar de namen ‘Broadway’ en ‘West End’ zijn onvermijdelijk synoniem geworden voor Amerikaans en Brits theater. Dankzij Hollywood is Broadway wel nadrukkelijker aanwezig in de populaire cultuur en bekender buiten het Verenigd Koninkrijk.

Geschiedenis

Niet verrassend is de Londense theatertraditie ouder dan de New Yorkse: ze gaat terug tot de Romeinse tijd en kwam pas echt op gang in de vroegmoderne tijd, toen Shakespeare en tijdgenoten hun stukken opvoerden. Het West End-theater ontstond na de Restauratie, toen het puriteinse theaterverbod werd opgeheven en Londen artistiek opbloeide.

In New York begon het theater halverwege de achttiende eeuw, om tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog stil te vallen. Halverwege de negentiende eeuw, met de groei van de stad, verhuisden de zalen van het centrum naar Midtown Manhattan, destijds een vervallen buurt vol peepshows en pornobioscopen.

Opvallend: beide buurten die Broadway en het West End zouden worden, waren oorspronkelijk arme wijken, gekozen vanwege de ruimte en de goedkope grond. Nu nauwelijks voor te stellen, want ze behoren tot de duurste plekken van New York en Londen.

Weetje: het Theatre Royal Drury Lane is het oudste theater van het West End, gesticht in de jaren 1660, terwijl de oudste zaal van Broadway, het Lyceum, pas in 1903 werd gebouwd. Sommige West End-theaters zijn dus ouder dan de Verenigde Staten.

Het London Coliseum.

De theaters

De meeste West End-theaters stammen uit de Victoriaanse of Edwardiaanse tijd, wat te zien is aan de statige architectuur en de weelderige interieurs. Die oude gebouwen hebben wel kleinere speelvlakken en soms krappe stoelen met weinig beenruimte, en hun ouderdom en monumentenstatus maken verbouwen lastig. De New Yorkse theaters zitten in grotere, modernere panden met meer ruimte in de zaal en achter de schermen, wat grote producties eenvoudiger maakt. Daar staat tegenover dat Broadway minder theaters telt dan het West End, waardoor zaalhuur duurder is.

De indeling is grotendeels gelijk, maar de benamingen op de plattegrond verschillen: wat in het West End stalls heet, heet op Broadway orchestra seats, en het circle wordt de mezzanine. De meeste Broadway-zalen hebben geen tweede balkon of upper circle.

Weetje: het grootste Broadway-theater is het Gershwin Theatre met 1.933 plaatsen, het kleinste het Hayes Theatre met 597. In het West End heeft het London Palladium de grootste capaciteit met 2.286 plaatsen, en het Fortune Theatre de kleinste met 432.

Prijzen

Kaarten voor Broadway zijn duidelijk duurder dan voor het West End. Weinig verrassend: New York is duurder dan Londen, de productiekosten liggen hoger en het personeel is sterker vakbondsgebonden, terwijl de Londense theaters meer overheidssteun genieten.

Het publiek

Het klinkt als een cliché om te zeggen dat het Britse publiek terughoudender is dan het Amerikaanse. Toch lacht, klapt en juicht de Amerikaanse toeschouwer eerder wanneer een bekende acteur opkomt, terwijl het Britse publiek zijn applaus meestal bewaart tot het einde van een scène of een muzieknummer. Een staande ovatie zit er ook minder snel in, tenzij de voorstelling écht indruk heeft gemaakt.

Weetje: bij elke Broadway-voorstelling krijg je gratis een programmaboekje, de playbill, met alle informatie over stuk en cast. In het West End heet dat een programme en moet je ervoor betalen.

De voorstellingen

Broadway is doorgaans commerciëler georiënteerd dan het West End: het zet in op grote, spectaculaire shows die vooral moeten vermaken, en op sterrencasts. Het West End staat tussen de langlopende successen door meer open voor experiment en biedt vaak een breder palet. Op een West End-podium is de kans groter op creatief risico en artistieke vernieuwing — met daarnaast weelderige decors en indrukwekkende effecten. De hogere ticketprijzen stellen Broadway op zijn beurt in staat duurdere, zeer verzorgde producties te maken.

Weetje: het langstlopende stuk van het West End is The Mousetrap, in première gegaan in 1952, en de oudste musical op de affiche is Les Misérables, sinds 1985. Op Broadway was The Phantom of the Opera lange tijd de langstlopende voorstelling; die sloot in 2023 na 35 jaar. Die titel is nu voor Chicago, dat sinds 1996 speelt.

The Mousetrap in het St Martin’s Theatre. Foto van Jackson Sears op Unsplash.

En wat is nu beter?

Vraag het een New Yorker en je hoort met stelligheid: Broadway. Vraag het een Londenaar en het antwoord is even beslist: het West End. Goed theater is subjectief, een kwestie van smaak, en meestal een product van de stad en het land waar het ontstond. De meeste producties die van Broadway naar het West End verhuizen of andersom blijven vrijwel gelijk; soms worden taal of slang licht aangepast aan het nieuwe publiek, omdat elk publiek andere dingen verwacht en waardeert.

Het goede nieuws: geliefde voorstellingen steken bijna altijd de Atlantische Oceaan over, in de ene of de andere richting. Deze twee theatergekke zustersteden blijven dus voortdurend met elkaar in gesprek.